Hướng dẫn chi tiết: Thực tập sinh ở Nhật được phép đổi chỗ làm trong những trường hợp nào?
Theo nguyên tắc ban đầu khi ký hợp đồng sang Nhật Bản làm việc, thực tập sinh buộc phải gắn bó với một công ty (cơ sở tiếp nhận) cho đến khi hết hạn hợp đồng. Quy định này nhằm đảm bảo tính ổn định của chương trình đào tạo kỹ năng. Tuy nhiên, để bảo vệ an toàn và quyền lợi con người, luật pháp Nhật Bản vẫn có những lối mở. Nếu rơi vào hoàn cảnh “bất khả kháng”, bạn hoàn toàn có quyền xin chuyển sang một công ty khác để tiếp tục làm việc hợp pháp.
Bài viết sẽ liệt kê cụ thể các trường hợp được phép đổi chỗ làm, cách làm thủ tục từng bước, và cách Hải Phong Connect hỗ trợ bạn tháo gỡ rắc rối tại Tokyo cũng như các khu vực khác.
1. Các trường hợp được phép đổi chỗ làm theo quy định nhà nước Nhật Bản
Dựa trên hướng dẫn công khai từ Cơ quan Quản lý Thực tập sinh Kỹ năng Nhật Bản (OTIT) và Cục Quản lý Xuất nhập cảnh (ISA), thực tập sinh được quyền làm đơn xin chuyển chỗ làm nếu gặp phải một trong 5 nhóm nguyên nhân sau:
1.1. Công ty hiện tại đóng cửa hoặc hết việc làm
- Phá sản hoặc dừng hoạt động: Công ty tuyên bố phá sản, giải thể, hoặc bị cơ quan chức năng tước giấy phép nhận người lao động nước ngoài.
- Cắt giảm giờ làm nghiêm trọng: Do làm ăn thua lỗ, công ty không có việc, bắt thực tập sinh nghỉ ở nhà nhiều ngày trong tháng khiến mức lương nhận được quá thấp, không đủ chi trả phí sinh hoạt tối thiểu.
1.2. Công ty vi phạm hợp đồng lao động và quỵt tiền
- Nợ lương: Chậm trả lương nhiều tháng hoặc cố tình trả mức lương thấp hơn mức tối thiểu do nhà nước quy định tại tỉnh đó.
- Không trả tiền làm thêm: Ép làm thêm giờ (làm đêm, làm ngày nghỉ) nhưng không tính tiền tăng ca, hoặc trả mức tiền tăng ca sai quy định.
- Ép làm việc nguy hiểm: Bắt người lao động làm những công việc không có đồ bảo hộ, không hướng dẫn an toàn, dẫn đến nguy cơ cao bị tai nạn máy móc.
1.3. Bị bạo hành, chửi bới và quấy rối
- Bạo hành tinh thần và thể xác: Bị giám đốc, quản lý xưởng hoặc đồng nghiệp đánh đập, ném đồ vật, hoặc liên tục dùng lời lẽ nhục mạ, đe dọa đuổi về nước.
- Quấy rối giới tính: Bị động chạm thân thể trái ý muốn, bị ép xem hình ảnh nhạy cảm hoặc nhận tin nhắn gạ gẫm từ người cùng chỗ làm.
- Giam giữ giấy tờ: Công ty hoặc nghiệp đoàn tự ý thu giữ hộ chiếu, thẻ ngoại kiều (thẻ Zairyu), hoặc ép buộc giữ sổ ngân hàng của bạn. Đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng tại Nhật.
1.4. Lý do sức khỏe cá nhân
Bạn không may gặp tai nạn (cả trong lúc làm việc lẫn sinh hoạt) hoặc mắc các bệnh lý như dị ứng hóa chất, chấn thương lưng nặng. Bác sĩ xác nhận bạn không thể tiếp tục công việc bê vác hay đứng máy ở xưởng cũ, nhưng thể trạng vẫn cho phép làm những công việc nhẹ nhàng hơn ở một công ty khác.
1.5. Hai bên tự thỏa thuận
Công ty cũ không có lỗi nhưng vì một lý do khách quan, họ đồng ý để bạn chuyển đi. Nếu nghiệp đoàn tìm được công ty mới chấp nhận bạn và cơ quan chức năng xét duyệt thấy hợp lý, bạn vẫn được phép chuyển.
2. Quy trình 4 bước xin đổi nơi thực tập an toàn, đúng luật
Nhiều bạn vì quá sợ hãi đã tự ý thu dọn hành lý bỏ trốn trong đêm. Việc này biến bạn thành người cư trú bất hợp pháp và đánh mất hoàn toàn cơ hội được pháp luật bảo vệ. Dưới đây là 4 bước bạn cần làm:
Bước 1: Âm thầm thu thập chứng cứ
Không cơ quan nào giải quyết nếu bạn chỉ nói miệng. Bạn cần bằng chứng cụ thể:
- Nếu bị nợ lương: Giữ kỹ bảng lương hàng tháng, chụp ảnh lại sổ chấm công hoặc thẻ quẹt giờ làm việc hàng ngày.
- Nếu bị chửi bới, đe dọa: Bật máy ghi âm để trong túi áo. Chụp ảnh màn hình các tin nhắn đe dọa qua Line/Zalo.
- Nếu bị đánh đập hoặc tai nạn: Đến ngay bệnh viện khám và xin bác sĩ cấp “Giấy chứng nhận thương tích”.
Bước 2: Trình báo sự việc cho Nghiệp đoàn
Nghiệp đoàn là đơn vị quản lý trực tiếp và có trách nhiệm bảo vệ bạn. Hãy nhắn tin hoặc làm đơn trình bày rõ sự việc kèm bằng chứng cho nhân viên nghiệp đoàn. Yêu cầu họ xuống làm việc với công ty.
Bước 3: Báo cáo trực tiếp cho OTIT (nếu Nghiệp đoàn làm ngơ)
Rất nhiều trường hợp nghiệp đoàn bênh vực công ty Nhật và ép bạn phải nhẫn nhịn. Lúc này, bạn hãy mang toàn bộ bằng chứng đến văn phòng cơ quan OTIT gần nhất, hoặc gọi lên đường dây nóng hỗ trợ tiếng Việt của OTIT. Họ sẽ cử thanh tra xuống kiểm tra. Nếu phát hiện công ty sai phạm, cơ quan này sẽ ra văn bản cho phép bạn chuyển chỗ làm.
Bước 4: Chờ tìm công ty mới và dọn nhà
Trong thời gian làm giấy tờ chuyển đổi, bạn có thể sẽ phải dọn ra khỏi ký túc xá của công ty cũ. Lúc này, bạn cần tìm một chỗ ở tạm thời, hoàn thiện hồ sơ với công ty mới và lên Cục Xuất nhập cảnh để đổi thông tin địa chỉ làm việc trên thẻ ngoại kiều.
3. Tình huống thực tế thường gặp
Tình huống 1: Thoát khỏi cảnh làm thêm không công
Bạn N làm việc tại một xưởng hàn. Gần nửa năm nay, ngày nào giám đốc cũng bắt N làm thêm từ 5 giờ chiều đến 9 giờ tối, nhưng cuối tháng chỉ trả cho N đúng mức lương cơ bản, không có tiền tăng ca. Khi N hỏi, giám đốc dọa: “Không làm thì mua vé tự về nước”.
- Cách giải quyết: N dùng điện thoại chụp lén lại sổ ghi giờ ra vào xưởng mỗi ngày, kết hợp giữ 6 tờ bảng lương gần nhất. N gửi toàn bộ cho cơ quan OTIT. Sau 2 tuần thanh tra, công ty bị phạt nặng, phải trả bù toàn bộ tiền làm thêm cho N. Cơ quan nhà nước hỗ trợ N chuyển sang một xưởng cơ khí khác an toàn hơn.
Tình huống 2: Công ty phá sản, không có nhà để ở
Chị L làm nông nghiệp tại Chiba. Công ty đột ngột phá sản, chủ vườn báo chị L phải dọn ra khỏi nhà ở của công ty trong vòng 1 tuần. Nghiệp đoàn đang tìm chỗ mới nhưng chưa có.
- Cách giải quyết: Chị L được phép chuyển công ty vì đây là lỗi khách quan. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là bị đuổi khỏi nhà quá gấp. Chị L đã liên hệ dịch vụ hỗ trợ của Hải Phong Connect để tìm ngay một căn hộ giá rẻ ở tạm, đăng ký điện nước nhanh chóng trong lúc chờ nghiệp đoàn sắp xếp công việc mới.
4. Quy trình hỗ trợ thực tập sinh của Hải Phong Connect tại Nhật Bản
Giai đoạn tranh chấp với công ty và xin chuyển chỗ làm là lúc người lao động hoang mang nhất. Rào cản tiếng Nhật kém, sợ bị giám đốc mắng, sợ không có chỗ ở… khiến nhiều người gục ngã. Hải Phong Connect cung cấp các dịch vụ hỗ trợ đời sống và hành chính thiết thực tại Tokyo và các tỉnh lân cận để bạn vững tâm đi qua giai đoạn này.
Quy trình đồng hành của Hải Phong Connect:
- Lắng nghe và định hướng: Chuyên viên người Việt tiếp nhận câu chuyện của bạn qua Zalo/điện thoại, phân tích xem tình trạng của bạn có đủ điều kiện để xin chuyển chỗ làm theo luật hay không.
- Hỗ trợ dịch thuật: Giúp bạn dịch các đoạn tin nhắn, nhật ký làm việc, hoặc ghi âm từ tiếng Việt sang tiếng Nhật để bạn làm bằng chứng nộp cho Nghiệp đoàn hoặc cơ quan nhà nước.
- Giải quyết vấn đề chỗ ở khẩn cấp: Khi xin chuyển chỗ làm, 90% bạn sẽ phải trả lại nhà cho công ty cũ. Hải Phong Connect hỗ trợ tìm kiếm căn hộ mới, nhà ở ghép, hoặc nhà ngắn hạn không cần tiền cọc cao.
- Xử lý các thủ tục sinh hoạt: Nhận cắt hợp đồng điện, nước, internet tại nhà cũ và đại diện bạn gọi điện đăng ký mở mới các dịch vụ này tại chỗ ở tạm thời, đảm bảo bạn không bị gián đoạn sinh hoạt.
- Kết nối chuyển đổi loại hình công việc: Nếu hợp đồng thực tập sinh của bạn sắp kết thúc và bạn muốn nhân cơ hội này chuyển hẳn sang diện Kỹ năng đặc định (Tokutei Ginou), Hải Phong Connect sẽ tư vấn các đối tác tuyển dụng uy tín và hỗ trợ bạn chuẩn bị hồ sơ chuyển đổi giấy tờ cư trú tại Ủy ban.
5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Câu 1: Giám đốc cầm hộ chiếu của tôi, tôi xin chuyển công ty thì giám đốc không trả hộ chiếu, phải làm sao?
Việc giữ hộ chiếu của người khác là hành vi trái pháp luật. Bạn không cần đôi co trực tiếp. Hãy báo cáo ngay với cơ quan quản lý (OTIT) hoặc đến thẳng đồn cảnh sát gần nhất để nhờ họ can thiệp lấy lại hộ chiếu cho bạn.
Câu 2: Nếu tôi chuyển chỗ làm, tôi có phải mất phí môi giới lần nữa không?
Bạn hoàn toàn không phải trả bất kỳ khoản phí môi giới nào để xin việc mới nếu việc chuyển đổi nguyên nhân đến từ lỗi của công ty cũ (phá sản, bạo hành, nợ lương).
Câu 3: Nghiệp đoàn dọa sẽ hủy Visa và bắt tôi về nước nếu tôi không nghe lời, họ có quyền đó không?
Không. Cả Giám đốc công ty và Nghiệp đoàn đều không có quyền hủy quyền lưu trú (Visa) của bạn. Quyền cấp hoặc hủy thẻ ngoại kiều chỉ thuộc về Cục Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật Bản. Đừng vì những lời dọa nạt sai sự thật mà lo sợ.
Câu 4: Mất khoảng bao lâu để hoàn tất thủ tục sang công ty mới?
Thời gian phụ thuộc vào việc tìm kiếm công ty mới nhanh hay chậm, thường kéo dài từ 1 đến 3 tháng. Trong khoảng thời gian chờ đợi này, cơ quan chức năng sẽ cấp cho bạn một khoảng thời gian lưu trú tạm thời để bạn ổn định hồ sơ.
Câu 5: Tôi lỡ trốn ra ngoài làm việc chui 2 tháng rồi, giờ tôi có xin đổi công ty hợp pháp được không?
Rất tiếc là không. Một khi bạn tự ý rời bỏ công ty cũ mà không trình báo, bạn đã bị ghi nhận là cư trú bất hợp pháp. Lúc này, bạn không thể xin chuyển đổi công ty theo diện thông thường mà sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị trục xuất. Do đó, hãy tìm sự trợ giúp khi bạn vẫn đang ở công ty.
CẦN HỖ TRỢ ĐỜI SỐNG VÀ THỦ TỤC TẠI NHẬT BẢN?
Chuyển chỗ làm là một quá trình gian nan, nhất là khi bạn phải xoay xở tìm nhà ở mới, làm lại giấy tờ ủy ban và lo các hợp đồng sinh hoạt bằng tiếng Nhật. Đừng để bản thân bị quá tải!
Hãy để Hải Phong Connect đồng hành cùng bạn lo liệu việc tìm nhà, đăng ký điện, nước, internet và hướng dẫn giấy tờ. Chúng tôi ở đây để giúp bạn có một khởi đầu mới an toàn, đúng luật và thuận lợi nhất tại Nhật Bản.
[ĐĂNG KÝ NHẬN TƯ VẤN HỖ TRỢ MIỄN PHÍ TỪ HẢI PHONG CONNECT NGAY HÔM NAY]
